Geschreven door Kirsten Hogendoorn, Expert bij Personal Body Plan.
Sauna's zijn populair vanwege ontspanning en welzijn, maar helpen ze ook om lichaamsvet te verliezen? Het korte antwoord is: waarschijnlijk niet in een betekenisvolle mate. Tijdens een saunasessie verlies je door zweten vooral vocht. Daardoor kan je lichaamsgewicht tijdelijk dalen, maar dat betekent niet dat je dezelfde hoeveelheid lichaamsvet bent verloren [1,2].
Een sauna zorgt wel voor duidelijke lichamelijke reacties. Je lichaamstemperatuur en hartslag stijgen, je huiddoorbloeding neemt toe en je gaat zweten om warmte kwijt te raken [1–3]. Dat lijkt op sommige punten op wat er tijdens lichaamsbeweging gebeurt, maar sauna is geen vervanging voor training. De spieren krijgen bijvoorbeeld niet dezelfde mechanische belasting en je ontwikkelt daardoor niet op dezelfde manier spiermassa, kracht en conditie.
Ook voor spierherstel is het verhaal genuanceerder dan vaak wordt gedacht. Warmte kan prettig aanvoelen en sommige onderzoeken vinden positieve effecten op bepaalde herstel- en prestatiematen. Andere onderzoeken vinden geen effect of zelfs tijdelijk nadelige effecten. Een recente systematische review concludeert daarom dat nog niet duidelijk is of warmte na training het herstel betrouwbaar kan versnellen [4].
Er zijn daarnaast interessante aanwijzingen dat regelmatig gebruik van passieve warmte, waaronder sauna, bepaalde cardiovasculaire effecten kan hebben. Vooral bloeddruk is onderzocht. Tegelijkertijd komen enkele van de spectaculairste claims over een langer leven en een lager risico op hart- en vaatziekten en dementie uit observationeel onderzoek. Daaruit blijkt een verband, maar niet dat sauna deze effecten daadwerkelijk veroorzaakt [5–9].
De belangrijkste boodschap is daarom eenvoudig: geniet gerust van de sauna wanneer je dat prettig vindt, maar zie hem vooral als aanvulling op je leefstijl en niet als vervanging voor beweging, voeding, slaap of herstel.
Jij en ik kennen de sauna vooral als een plek om even je hoofd leeg te maken en te ontspannen. De sauna heeft echter een lange geschiedenis. Vooral de traditionele Finse sauna is veel onderzocht en speelt in Finland een belangrijke culturele rol [1,10].
Dat is relevant wanneer we onderzoek naar sauna interpreteren. Veel van wat we weten over langdurig saunagebruik komt namelijk uit Finland. Daar is regelmatig saunagebruik veel gebruikelijker dan in veel andere landen. Mensen die meerdere keren per week naar de sauna gaan, kunnen daarnaast op allerlei andere punten verschillen van mensen die dat niet doen.
Dat maakt het lastig om sommige gezondheidseffecten volledig aan de sauna zelf toe te schrijven.
Een traditionele Finse sauna gebruikt meestal relatief droge lucht en hoge temperaturen. Temperaturen van ongeveer 80 tot 100 graden Celsius komen veel voor, terwijl de luchtvochtigheid relatief laag blijft [1,10].
Door deze omgeving neemt de warmtebelasting van je lichaam toe. Je lichaam probeert vervolgens te voorkomen dat de lichaamstemperatuur te ver oploopt. De huiddoorbloeding neemt toe en je begint meer te zweten. Door de verdamping van zweet kan warmte worden afgegeven aan de omgeving [2].
Een verblijf in een hete sauna duurt daarom meestal relatief kort. Hoe lang iemand comfortabel in een sauna kan blijven, verschilt per persoon en hangt onder andere samen met temperatuur, luchtvochtigheid, gewenning en gezondheid.
Naast de traditionele Finse sauna bestaan verschillende andere vormen van passieve warmteblootstelling. Denk bijvoorbeeld aan stoombaden, infraroodsauna's, de Russische banya en de Turkse hammam.
Deze vormen verschillen onder andere in:
Dat verschil is belangrijk. Onderzoek naar een traditionele Finse sauna kan niet automatisch worden vertaald naar iedere andere vorm van warmteblootstelling.
Ook onderzoek naar warmwaterbaden of medische whole-body hyperthermia is niet precies hetzelfde als onderzoek naar een gewone sauna. De fysiologische warmteprikkel kan overeenkomsten hebben, maar de omstandigheden verschillen [6,7].
Wanneer je in een hete sauna zit, neemt de warmtebelasting van je lichaam toe. Je lichaam reageert daarop door meer bloed richting de huid te sturen en de zweetproductie te verhogen. Tegelijkertijd neemt meestal je hartslag toe [1–3].
Zweten heeft hierbij vooral één belangrijke functie: warmte afvoeren.
Het idee dat je poriën "opengaan" en dat zweten vervolgens je lichaam ontgift, is geen goede fysiologische beschrijving. Via zweet kunnen wel kleine hoeveelheden stoffen worden uitgescheiden, maar sauna is geen noodzakelijke detoxmethode. Organen zoals de lever en nieren spelen een veel belangrijkere rol bij het verwerken en uitscheiden van stoffen.
Je zweet dus vooral omdat je lichaam probeert af te koelen.
De temperatuur van het menselijk lichaam wordt binnen bepaalde grenzen gereguleerd. Wanneer je omgeving erg warm wordt, moet je lichaam extra werk verrichten om die balans te bewaken.
Daarbij zijn onder andere het autonome zenuwstelsel, het hart- en vaatstelsel en verschillende cellulaire processen betrokken [1,10].
Wanneer je jezelf vaker aan warmte blootstelt, kan het lichaam zich bovendien gedeeltelijk aan die warmte aanpassen. Dat wordt warmte-acclimatisatie genoemd. Er kunnen bijvoorbeeld veranderingen optreden in de manier waarop je lichaam zweet, de circulatie reguleert en omgaat met een verhoogde lichaamstemperatuur [10].
Soms wordt dit uitgelegd vanuit het begrip hormese. Daarmee wordt bedoeld dat een relatief kleine fysiologische stressprikkel aanpassingsprocessen kan activeren. Warmte kan zo'n prikkel zijn.
Dat betekent echter niet automatisch dat iedere vorm of hoeveelheid hitte gezond is. De grootte van de prikkel, duur, herstelmogelijkheden en persoonlijke belastbaarheid blijven belangrijk.
Tijdens een saunasessie moet je lichaam reageren op de warmte. De hartslag stijgt meestal en de bloedcirculatie verandert. Daardoor kan het energiegebruik tijdelijk wat toenemen.
Dat betekent echter niet dat je stofwisseling langdurig wordt "versneld" of dat sauna daardoor een effectieve methode voor vetverlies wordt.
Ook de combinatie van warmte en koude veroorzaakt acute fysiologische reacties. Wanneer je vanuit een warme sauna bijvoorbeeld een koude douche neemt, moet je lichaam zich opnieuw aanpassen aan een andere omgevingstemperatuur.
Dat kan invloed hebben op thermoregulatie, bloedvaten en het zenuwstelsel, maar deze acute reacties moeten niet worden verward met de langdurige aanpassingen die ontstaan door bijvoorbeeld krachttraining of duurtraining.
Er bestaan veel misvattingen over sauna en vetverlies. Een belangrijke reden daarvoor is dat het getal op de weegschaal na een saunasessie daadwerkelijk lager kan zijn.
Maar lichaamsgewicht en lichaamsvet zijn niet hetzelfde.
In de sauna verlies je vocht doordat je zweet. Hoeveel je precies verliest verschilt sterk tussen personen en hangt onder andere af van de temperatuur, luchtvochtigheid, duur van de sessie, lichaamsgrootte en gewenning [2].
Daardoor kan je lichaamsgewicht direct na de sauna lager zijn.
Dat is echter voornamelijk een verandering in de vochtbalans.
Wanneer je daarna weer drinkt en eet, wordt een groot deel van dat verloren lichaamsgewicht opnieuw aangevuld.
Dat is iets anders dan lichaamsvet verliezen.
Voor verlies van lichaamsvet moet over langere tijd meer energie worden gebruikt dan via voeding wordt ingenomen. Sauna kan het energiegebruik tijdens de sessie enigszins verhogen, maar er is onvoldoende bewijs dat dit een betekenisvolle bijdrage levert aan langdurig vetverlies.
Verwacht daarom niet dat een saunasessie een training of een passend voedingspatroon kan vervangen.
Sauna en lichaamsbeweging hebben enkele acute lichamelijke reacties gemeen.
In beide situaties kan de hartslag stijgen en verandert de bloedcirculatie. Een kleine studie waarin een saunasessie rechtstreeks werd vergeleken met inspanning liet zien dat de cardiovasculaire belasting tijdens de sauna op bepaalde punten overeenkwam met submaximale inspanning [3].
Tijdens die specifieke saunasessie stegen zowel de systolische als diastolische bloeddruk. Na de sauna daalde de bloeddruk juist tot onder de uitgangswaarden [3].
Dat betekent niet dat de bloeddruk bij iedereen en onder alle saunaomstandigheden hetzelfde reageert. Temperatuur, duur, lichaamshouding, hydratatie, gezondheid en het meetmoment kunnen allemaal invloed hebben.
Sauna kan dus bepaalde cardiovasculaire reacties oproepen die lijken op lichaamsbeweging, maar daarmee zijn sauna en sporten nog niet hetzelfde.
Tijdens krachttraining leveren je spieren kracht tegen weerstand. Tijdens duurtraining leveren ze langdurig arbeid. Die mechanische en metabole belasting ontbreekt grotendeels wanneer je stil in een sauna zit.
Daarom bouw je door alleen in de sauna te zitten niet dezelfde spiermassa, kracht, motorische vaardigheden of conditie op als door daadwerkelijk te trainen.
Een sauna kan prima onderdeel zijn van een gezonde leefstijl, maar de volgorde van belangrijkheid is relevant.
Wanneer je doel vetverlies is, spelen je totale energie-inname en energiegebruik over langere tijd een veel grotere rol. Daarnaast kunnen factoren zoals slaap, stress, dagelijkse beweging, training, omgeving en eetgedrag invloed hebben op hoe makkelijk of moeilijk het is om een energietekort vol te houden.
Een sauna verandert die basisprincipes niet.
Dat betekent niet dat een sauna waardeloos is. Wanneer jij een saunasessie prettig en ontspannend vindt, kan dat op zichzelf al een goede reden zijn om hem te gebruiken.
Niet iedere gezonde activiteit hoeft direct meer calorieën te verbranden.
Dit is een interessante vraag, omdat warmte na training mogelijk aanvullende fysiologische aanpassingen veroorzaakt.
In een gerandomiseerde studie uit 2022 werden 47 mensen met een laag activiteitenniveau en ten minste één cardiovasculaire risicofactor verdeeld over een controlegroep, een trainingsgroep en een groep die training combineerde met vijftien minuten sauna na de training [5].
Na acht weken liet de combinatie van training en sauna op bepaalde uitkomsten aanvullende verbeteringen zien ten opzichte van alleen trainen. Zo verbeterde de cardiorespiratoire fitheid en daalde de systolische bloeddruk sterker in de combinatiegroep [5].
Dat betekent nog niet dat iedereen na iedere training de sauna in moet.
Het onderzoek werd uitgevoerd bij een specifieke groep mensen en duurde acht weken. Bovendien kan warmte na een zware training ook een extra fysiologische belasting vormen.
Een recente systematische review naar warmteblootstelling na training concludeert daarom dat de resultaten voor herstel en trainingsadaptaties gemengd zijn. Sommige studies laten voordelen zien, andere geen verschil en sommige zelfs tijdelijke nadelige effecten [4].
De context is dus belangrijk.
Veel sporters gaan na een training naar de sauna omdat ze verwachten dat de warmte het spierherstel versnelt.
Een veelgehoorde verklaring is dat de verhoogde doorbloeding "afvalstoffen" of melkzuur uit de spieren zou verwijderen.
Die verklaring klopt niet goed.
Lactaat dat tijdens intensieve inspanning wordt gevormd, wordt relatief snel na inspanning verwerkt en is niet de oorzaak van spierpijn die één of twee dagen later ontstaat.
Vertraagde spierpijn, ook wel DOMS genoemd, hangt samen met verschillende processen die ontstaan na ongebruikelijke of zware spierbelasting. Het simpelweg "wegspoelen van melkzuur" verklaart het herstel daarvan niet.
Het huidige bewijs laat geen eenvoudig ja-of-nee-antwoord toe.
Warmte na inspanning kan invloed hebben op onder andere de bloeddoorstroming, lichaamstemperatuur en perceptie van herstel. Sommige studies vinden verbeteringen in bepaalde herstel- of prestatiematen, terwijl andere onderzoeken geen voordeel vinden.
Er zijn zelfs omstandigheden waarin sauna direct na zware inspanning het herstel tijdelijk kan bemoeilijken, bijvoorbeeld doordat de warmte een extra belasting vormt en het vochtverlies vergroot.
Een systematische review uit 2025 naar warmteblootstelling na training concludeerde daarom dat het huidige bewijs onvoldoende consistent is om te stellen dat sauna het herstel betrouwbaar versnelt [4].
Gebruik de sauna na een training dus vooral wanneer je hem prettig vindt en er goed op reageert, niet omdat spierherstel gegarandeerd sneller zou verlopen.
Hier wordt het verhaal interessanter.
Regelmatige warmteblootstelling wordt in verband gebracht met verschillende gezondheidsuitkomsten. Vooral cardiovasculaire gezondheid is relatief veel onderzocht [1,6–10].
Maar het is belangrijk om twee soorten bewijs uit elkaar te houden.
In interventieonderzoek laten onderzoekers mensen daadwerkelijk een warmte-interventie volgen en vergelijken ze de resultaten met een controlegroep.
Observationeel onderzoek kijkt juist naar mensen die uit zichzelf vaak of weinig naar de sauna gaan en volgt hun gezondheid gedurende langere tijd.
Dat laatste kan interessante verbanden laten zien, maar bewijst niet dat de sauna de oorzaak is.
Een van de meest onderzochte onderwerpen is het hart- en vaatstelsel.
Observationeel onderzoek uit Finland laat zien dat mensen die vaker naar de sauna gingen gemiddeld een lager risico hadden op cardiovasculaire sterfte en totale sterfte [8,11].
In een bekende cohortstudie onder 2.315 Finse mannen werd bijvoorbeeld een verband gevonden tussen frequenter saunagebruik en een lager risico op plotselinge hartdood, fatale coronaire hartziekte, cardiovasculaire sterfte en totale sterfte [8].
Dat klinkt indrukwekkend, maar het blijft observationeel onderzoek.
Mensen die regelmatig naar de sauna gaan kunnen verschillen in leefstijl, gezondheid, sociaaleconomische omstandigheden, vrije tijd en andere factoren. Onderzoekers kunnen voor een deel van deze factoren statistisch corrigeren, maar nooit voor alles.
We kunnen daarom zeggen dat regelmatig saunagebruik samenhangt met gunstigere gezondheidsuitkomsten. We kunnen op basis van dit onderzoek niet zeggen dat sauna deze risicoreductie veroorzaakt.
Voor bloeddruk bestaat ook experimenteel onderzoek.
Recente meta-analyses naar passieve warmte-interventies laten zien dat warmte onder bepaalde omstandigheden kleine gunstige effecten op de bloeddruk kan hebben [6,7].
Tegelijkertijd zijn de resultaten niet volledig consistent. Een meta-analyse uit 2025 van twintig gerandomiseerde onderzoeken vond voor veel cardiometabole uitkomsten geen significant gemiddeld effect. Bij systemische warmte-interventies werd wel een daling van de systolische bloeddruk gevonden [6].
Een andere meta-analyse vond kleine verlagingen van onder andere de diastolische en gemiddelde arteriële bloeddruk [7].
De meest passende conclusie is daarom niet dat sauna "de bloeddruk verlaagt", maar dat herhaalde passieve warmteblootstelling onder bepaalde omstandigheden een bescheiden gunstig effect op bloeddruk kan hebben.
Ook hier zijn interessante verbanden gevonden.
In een langdurige Finse cohortstudie onder 2.315 mannen van middelbare leeftijd hadden mannen die vier tot zeven keer per week naar de sauna gingen een lager geobserveerd risico op dementie en de ziekte van Alzheimer dan mannen die één keer per week gingen [9].
De verschillen waren groot. Voor dementie lag de hazard ratio bij vier tot zeven sessies per week rond 0,34 en voor Alzheimer rond 0,35 [9].
Maar opnieuw geldt: dit is observationeel onderzoek.
Het onderzoek bewijst niet dat sauna het risico op dementie met ongeveer 65 procent verlaagt. Het laat zien dat frequenter saunagebruik in deze specifieke populatie samenhing met een lager risico.
Dat onderscheid is belangrijk.
Sauna kan daarom niet worden gezien als bewezen methode om dementie of Alzheimer te voorkomen.
Warmteblootstelling beïnvloedt verschillende cellulaire en fysiologische processen die betrokken zijn bij de reactie op stress. In onderzoek zijn onder andere heat-shockproteïnen, ontstekingsmarkers en oxidatieve processen onderzocht [1,10].
Daaruit ontstaan interessante hypotheses over mogelijke gezondheidsvoordelen.
Maar ook hier is voorzichtigheid nodig.
Een recente meta-analyse van gerandomiseerde studies naar passieve warmte vond bijvoorbeeld geen significant gemiddeld effect op C-reactief proteïne, een veelgebruikte ontstekingsmarker [6].
Het is daarom te sterk om algemeen te stellen dat sauna ontstekingen en oxidatieve stress vermindert.
Warmte kan voor sommige mensen prettig zijn bij spier- of gewrichtsklachten.
Er bestaat bijvoorbeeld onderzoek waarin droge saunatherapie samenhing met minder pijn en een betere kwaliteit van leven bij mensen met lage rugpijn [12].
Het aantal onderzoeken is echter beperkt en veel studies zijn klein.
Sauna kan daarom bij sommige mensen een prettige aanvullende manier zijn om tijdelijk met pijn of stijfheid om te gaan, maar het vervangt geen diagnose of behandeling wanneer iemand langdurige of ernstige klachten heeft.
Warmte veroorzaakt acute veranderingen in verschillende immuunprocessen. Dat betekent echter niet automatisch dat iemand daardoor een "sterker immuunsysteem" krijgt of minder vatbaar wordt voor infecties.
Dat onderscheid is belangrijk.
Een verandering in een immuunmarker na een saunasessie is namelijk iets anders dan aantonen dat mensen daadwerkelijk minder vaak ziek worden.
Het huidige bewijs is onvoldoende om algemeen te stellen dat regelmatig saunagebruik je immuunsysteem versterkt [1,6].
Ook cholesterol wordt regelmatig genoemd als mogelijk voordeel van sauna.
Daar moeten we terughoudend mee zijn.
Een recente meta-analyse van gerandomiseerde onderzoeken naar passieve warmte-interventies vond geen significant gemiddeld effect op totaal cholesterol, LDL-cholesterol, HDL-cholesterol of triglyceriden [6].
Ook de verklaring dat een betere bloedcirculatie ervoor zorgt dat overtollig cholesterol uit je bloed wordt verwijderd, klopt niet.
Cholesterolhuishouding wordt gereguleerd door complexe processen waarbij onder andere lever, darmen, voeding, genetica en energiehuishouding betrokken zijn.
Gebruik sauna daarom niet als methode om een verhoogd cholesterol te behandelen.
Voor veel mensen is dit waarschijnlijk een van de meest directe voordelen: ze vinden een saunasessie prettig en ontspannend.
Dat hoeft niet ingewikkelder gemaakt te worden dan het is.
Er bestaat daarnaast onderzoek naar whole-body hyperthermia bij depressieve klachten. In een kleine gerandomiseerde studie leidde een gecontroleerde medische warmte-interventie tot een grotere afname van depressieve symptomen dan een shambehandeling [13]. Er wordt nog steeds onderzoek gedaan naar deze toepassing.
Dat is interessant, maar medische whole-body hyperthermia is niet hetzelfde als af en toe naar een normale sauna gaan.
We kunnen daarom niet zeggen dat sauna depressie of chronische vermoeidheid "verhelpt".
Wel kan sauna voor sommige mensen een prettige activiteit zijn die ontspanning en subjectief welzijn ondersteunt.
Zweten verwijdert geen grote hoeveelheden "afvalstoffen" uit het lichaam en een sauna zorgt daardoor niet automatisch voor een mooiere of gezondere huid.
Warmte en zweten kunnen de huid tijdelijk anders laten aanvoelen en de huiddoorbloeding beïnvloeden, maar effecten kunnen per huidaandoening verschillen [1].
Bij sommige huidaandoeningen kan warmte of veel zweten klachten zelfs verergeren.
Daarom is het niet zinvol om sauna algemeen als behandeling voor huidaandoeningen te presenteren.
Warmte kan bij sommige mensen met chronische spier- of gewrichtsklachten tijdelijk prettig aanvoelen. In de wetenschappelijke literatuur zijn mogelijke effecten van verschillende vormen van warmtetherapie op pijn onderzocht [1,12].
Dat betekent niet dat sauna reumatoïde artritis behandelt of het ziekteproces verandert.
Bij chronische aandoeningen kan sauna hooguit een aanvullende manier zijn om bijvoorbeeld ontspanning of tijdelijke verlichting te ervaren wanneer iemand daar goed op reageert.
Ouder onderzoek en reviews beschrijven dat sauna bij sommige mensen met luchtwegklachten tijdelijk invloed kan hebben op de ademhaling en subjectieve klachten [1].
Het bewijs is echter onvoldoende om sauna als behandeling voor astma of chronische bronchitis aan te bevelen.
Ook kan niet algemeen worden gesteld dat een hammam of stoombad "het beste" is voor mensen met ademhalingsproblemen. Warmte en hoge luchtvochtigheid worden niet door iedereen hetzelfde verdragen.
Bij luchtwegaandoeningen blijft individuele reactie dus belangrijk.
We komen daarmee terug bij een van de bekendste claims over sauna.
Grote Finse cohortstudies laten een duidelijke samenhang zien tussen frequenter saunagebruik en een lager risico op cardiovasculaire en totale sterfte [8,11].
Dat is wetenschappelijk interessant en verdient verder onderzoek.
Maar een verband is nog geen bewijs voor oorzaak en gevolg.
Het is daarom nauwkeuriger om te zeggen:
Mensen die regelmatig naar de sauna gaan, hebben in verschillende observationele onderzoeken gemiddeld gunstigere gezondheidsuitkomsten. Het is nog niet zeker in welke mate sauna zelf verantwoordelijk is voor die verschillen.
Dat is minder spectaculair, maar wetenschappelijk correcter.
Wanneer je graag naar de sauna gaat, hoef je er geen ingewikkeld gezondheidsprotocol van te maken.
Het belangrijkste is dat de warmte goed te verdragen blijft.
Een traditionele Finse saunasessie duurt vaak ongeveer vijf tot twintig minuten [1,10]. Dat betekent niet dat twintig minuten een doel is dat je moet halen.
Hoeveel warmte iemand aankan verschilt onder andere door gewenning, gezondheid, medicatie, hydratatie en omgevingstemperatuur.
Ga uit de sauna wanneer je je duizelig, misselijk, slap of onwel voelt.
Een douche vooraf is vooral prettig vanuit hygiënisch oogpunt.
Zorg daarnaast dat je niet al sterk uitgedroogd aan een saunasessie begint. Door zweten verlies je vocht en elektrolyten. Hoeveel dat is, verschilt per persoon [2].
Alcohol combineren met sterke warmtebelasting is geen goed idee. Alcohol kan onder andere invloed hebben op je bloeddruk, vochtbalans en beoordelingsvermogen en daarmee risico's van warmte vergroten [14].
Wanneer je niet gewend bent aan een sauna, kun je beginnen met kortere sessies en een minder hete plek in de cabine.
Warme lucht stijgt. Daardoor zijn hogere banken in een traditionele sauna meestal warmer dan lagere banken.
Je hoeft jezelf niet te dwingen om een bepaalde temperatuur of tijd vol te houden. Het doel is niet om zoveel mogelijk hitte te verdragen.
Meer is niet automatisch beter.
Er bestaat geen universele wetenschappelijk vastgestelde optimale frequentie die voor iedereen geldt.
In veel onderzoeken naar Finse sauna worden sessies van ongeveer vijf tot twintig minuten gebruikt en observationeel onderzoek vindt gunstige verbanden bij mensen die meerdere keren per week naar de sauna gaan [1,8–10].
Dat betekent niet dat iedereen vier tot zeven keer per week naar de sauna moet.
De optimale frequentie is simpelweg onvoldoende vastgesteld.
Hoe vaak sauna logisch is, hangt daarom vooral af van persoonlijke voorkeur, gezondheid, herstel, beschikbaarheid en hoe iemand erop reageert.
Een traditionele sauna en een stoomcabine geven allebei warmtebelasting, maar doen dat onder verschillende omstandigheden.
Een Finse sauna gebruikt een relatief hoge temperatuur en lage luchtvochtigheid. Een stoomcabine gebruikt juist een lagere temperatuur en een zeer hoge luchtvochtigheid.
Door de hoge luchtvochtigheid kan zweet minder makkelijk verdampen. Daardoor kan een lagere temperatuur toch als zeer warm worden ervaren.
De resultaten van onderzoek naar droge Finse sauna's kunnen daarom niet zonder meer worden vertaald naar stoomcabines.
Er is geen bewijs dat je een ingewikkeld saunaschema nodig hebt om van een sauna te kunnen genieten.
Veel onderzoek naar langdurige gezondheidseffecten komt uit Finland, waar sauna sterk onderdeel is van het dagelijks leven. Dat maakt het lastig om daaruit een universeel protocol af te leiden.
Gebruik sauna daarom vooral op een manier die bij jou past.
Wanneer je hem gebruikt na het sporten, houd dan rekening met de extra warmtebelasting en het vochtverlies. Zeker na een zware of lange training kan herstel belangrijker zijn dan nóg een extra fysiologische prikkel.
Heb je hart- en vaatproblemen, problemen met je bloeddruk, gebruik je medicatie die je bloeddruk of vochtbalans beïnvloedt of heb je een andere aandoening waardoor warmte mogelijk een risico vormt? Bespreek dan met je behandelaar of sauna voor jou geschikt is [14].
Na de sauna kun je rustig afkoelen.
Een koude douche, frisse lucht of een dompelbad kan prettig voelen, maar is niet noodzakelijk om de gezondheidsvoordelen van sauna te "activeren".
Je lichaam kan ook vanzelf warmte afgeven wanneer je de hete omgeving verlaat.
Vul verloren vocht daarna weer aan. Zeker na langere of meerdere saunasessies kan dat belangrijk zijn [2].
Hoe snel je moet drinken hangt af van hoeveel vocht je hebt verloren, wat je daarna nog gaat doen en je persoonlijke situatie.
Sauna is voor veel gezonde mensen goed te verdragen, maar warmte is nog steeds een fysiologische belasting.
Door vaatverwijding, zweten en vochtverlies kunnen onder andere duizeligheid en een daling van de bloeddruk ontstaan. Bij extreme of langdurige warmteblootstelling neemt het risico op hittegerelateerde klachten toe [14].
Er bestaat daarnaast beperkt onderzoek naar mannelijke vruchtbaarheid. In een kleine studie bij tien gezonde mannen leidde twee keer per week sauna gedurende drie maanden tot tijdelijke verslechteringen van verschillende spermaparameters. Na het stoppen herstelden deze veranderingen weer [15].
Door de kleine onderzoeksgroep kunnen we daar geen grote algemene conclusies uit trekken. Voor mannen bij wie vruchtbaarheid op dat moment belangrijk is, is het wel relevante informatie om mee te nemen.
Ook leeftijd, gezondheid, medicatie, trainingsbelasting, warmtegewenning en hydratatie beïnvloeden hoe iemand op sauna reageert.
Daarom bestaat er geen perfecte saunaroutine voor iedereen.
Sauna is meer dan alleen in een warme ruimte zitten. De hitte veroorzaakt een duidelijke fysiologische reactie. Je lichaamstemperatuur stijgt, je hartslag neemt toe, de huiddoorbloeding verandert en je gaat zweten om warmte kwijt te raken.
Bij herhaalde blootstelling kan je lichaam zich bovendien gedeeltelijk aanpassen aan warmte.
Dat maakt sauna interessant vanuit gezondheidsperspectief.
Vooral rondom cardiovasculaire gezondheid bestaan aanwijzingen voor mogelijke voordelen. Interventieonderzoek laat zien dat passieve warmte onder bepaalde omstandigheden een bescheiden gunstig effect kan hebben op bijvoorbeeld de bloeddruk [5–7]. Daarnaast vinden grote observationele onderzoeken verbanden tussen regelmatig saunagebruik en een lager risico op cardiovasculaire sterfte, totale sterfte en mogelijk dementie [8,9,11].
Maar die laatste onderzoeken bewijzen niet dat sauna deze risico's zelf verlaagt.
Voor claims over cholesterol, het immuunsysteem, detoxen, huidverbetering en het behandelen van chronische aandoeningen is het bewijs veel minder overtuigend dan vaak wordt voorgesteld.
En lichaamsvet?
Daarvoor hoef je niet in de sauna te gaan zitten.
Het lagere getal op de weegschaal na een saunasessie ontstaat voornamelijk doordat je vocht hebt verloren. Zodra je dat vocht aanvult, stijgt je lichaamsgewicht weer.
Ook voor spierherstel is sauna geen wondermiddel. Het onderzoek naar warmte na training is gemengd en laat op dit moment niet zien dat sauna het herstel bij iedereen betrouwbaar versnelt [4].
Dat maakt sauna niet nutteloos.
Integendeel: wanneer jij sauna prettig vindt, kan het een ontspannende aanvulling zijn op je leefstijl. Mogelijk zijn er daarnaast bepaalde fysiologische gezondheidsvoordelen.
Maar de basis blijft de basis.
Voldoende bewegen, kracht- en/of duurtraining, een passend voedingspatroon, voldoende slaap, herstel en aandacht voor je mentale en sociale gezondheid hebben een veel stevigere plek binnen een gezonde leefstijl.
Zie de sauna daarom niet als vervanging daarvan, maar als iets wat er eventueel naast kan bestaan.
En soms is simpelweg ontspannen in een warme sauna al reden genoeg.
.avif)
.avif)